Spomen-područje Jasenovac - Mesto sećanja

Spomen-područje Jasenovac je memorijalni kompleks podignut na mestu bivšeg koncentracionog logora, mesto sećanja na žrtve i edukacije mladih generacija.

Osnivanje

• 1945 - Odmah nakon oslobođenja, mesto proglašeno "spomenikom prirode"
• 1960 - Odluka o podizanju memorijalnog kompleksa
• 1966 - Otvoren Spomenik-cvet, rad arhitekte Bogdana Bogdanovića
• 1968 - Otvoren muzej

Spomenik-cvet

Arhitekta: Bogdan Bogdanović (srpski arhitekta, kasnije gradonačelnik Beograda) Opis:

• Monumentalna betonska skulptura visine 24 metra
• Oblik cveta - simbolizuje život koji buja uprkos smrti
• Latica cveta - šest latica, simbolizuju šest glavnih grupa žrtava
• Boja - sirovi beton, nikad ofarbano - svesna odluka (simbolizuje surovost)

Muzej

Lokacija: U blizini spomenika Postavka:

• Foto dokumentacija - fotografije logora, žrtava
• Lični predmeti žrtava - odeća, cipele, naočari
• Ustaški dokumenti - naređenja, spiskovi zarobljenika
• Svedočanstva - video snimci preživelih
• Interaktivna baza podataka - 83,145 imena žrtava

Baza podataka žrtava

Najvažniji deo memorijalnog centra:

• 83,145 dokumentovanih imena
• Podaci: Ime, prezime, datum rođenja, mesto rođenja, datum/mesto smrti (ako je poznato)
• Dostupna online: www.jusp-jasenovac.hr
• Konstantno se ažurira sa novim istraživanjima

• 1990-2000-e - sistematsko prikupljanje
• Izvori: arhive, crkvene knjige, svedočanstva, ekshumacije
• Svako ime je verifikovano najmanje sa dva izvora
• Proces još uvek traje - nova imena se dodaju

Godišnja komemoracija

Datum: 22. april - Dan oslobođenja logora (1945) Program:

• Polaganje venaca
• Čitanje imena žrtava
• Svedočanstva preživelih (sve manje, većina je preminula)
• Kulturni program
• Političari iz regiona (kada nisu u konfliktu)

• 2016-2018 - Srpski zvaničnici bojkotovali zbog upotrebe ustaške simbolike u Hrvatskoj
• 2019 - Normalizacija poseta nakon smirenja tenzija

Edukativni programi

Spomen-područje organizuje:

• Škole - vodice za učenike
• Seminari - za nastavnike istorije
• Međunarodni programi - razmena sa Auschwitz, Yad Vashem
• Istraživački projekti - saradnja sa univerzitetima

Posete

• Broj posetilaca: 50,000-100,000 godišnje (zavisi od političke situacije)
• Internacionalni posetioci: iz Izraela, Nemačke, SAD, Italije
• Besplatан ulaz - finansira se iz hrvatskog budžeta

Ekshumacije i istraživanja

Na području memorialnog kompleksa i okolini:

• 1945-1950 - Prve ekshumacije, pronađeno nekoliko hiljada tela
• 1964-1966 - Ekshumacije pre gradnje spomenika
• 2000-e - Nove ekshumacije sa modernim forensic metodama
• Očekivanje - Pronalaženje novih masovnih grobnica još traje

Kosturnica

Deo memorijalnog kompleksa:

• Sadrži ekshumirane ostatke koje nije bilo moguće identifikovati
• Poštovanje prema nepoznatim žrtvama

Međunarodna saradnja

Spomen-područje Jasenovac sarađuje sa:

• Yad Vashem (Izrael) - razmena podataka o jevrejskim žrtvama
• United States Holocaust Memorial Museum - digitalizacija arhive
• Memorijal Auschwitz-Birkenau - razmena best practices
• International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA)

Finansiranje i izazovi

• Finansira: Vlada Republike Hrvatske
• Izazovi:
  • Politizacija - nekad se smanjuje budžet zbog političkih razloga
  • Starenje svedoka - sve manje živih preživelih
  • Negiranje - borba protiv revizionizma
  • Održavanje - spomenik i zgrada zahtevaju investicije

Virtuelna tura

Od 2020. godine dostupna je:

• 3D virtuelna šetnja kroz muzej
• Online pristup bazi podataka
• Video svedočanstva preživelih
• Edukativni materijali za škole

Značaj memorijalnog centra

• Mesto sećanja - za porodice žrtava
• Edukacija - učenje mladih o genocidu
• Istraživanje - arhiva za istoričare
• Simbol - borba protiv zaborava
• Opomena - "Never Again"

"Ovo nije samo srpski memorijal. Ovo je memorijal svim žrtvama fašizma - Srbima, Jevrejima, Romima, Hrvatima antifašistima. Ovo je mesto sećanja na čovečnost." - Natasa Mataušić, direktorka Spomen-područja (2006-2018)