35 pravoslavnih crkava uništeno za 3 dana

35 pravoslavnih crkava i manastira - neki stari preko 700 godina - uništeno ili teško oštećeno za 72 sata. To nije bilo slučajno - to je bio sistemat ski kulturocid.

UNESCO reakcija

Koïchiro Matsuura, generalni direktor UNESCO: "Uništenje kulturnih spomenika na Kosovu u martu 2004. predstavlja zločin protiv čovečanstva. To je gubitak ne samo za srpski narod, već za celu civilizaciju."

KOMPLETNA LISTA - 35 uništenih i oštećenih svetinja

UNESCO spomenici (2 uništena/oštećena):

1. Bogorodica Ljeviška, Prizren (14. vek):

• Status: UNESCO svetsko nasleđe
• Šteta: Zapaljena, srušen zvonik, freske oštećene
• Obnova: Delimično obnovljena 2005-2010

2. Pećka Patrijaršija, Peć (13. vek):

• Status: UNESCO svetsko nasleđe (od 2006)
• Šteta: Konaci spaljeni, muzej oštećen, crkve sačuvane
• Obnova: Obnovljeno 2004-2006

Manastiri potpuno uništeni (5):

3. Manastir Devič, Srbica (13. vek):

• Potpuno spaljen - crkva, konaci, biblioteka
• Freske iz 14. veka - IZGUBLJENE ZAUVEK

4. Manastir Sveti Arhangeli, Prizren (14. vek):

• Zadužbina cara Dušana
• Potpuno srušen
• Grobnice srednjovekovnih vladara - oskrnavljene

5. Manastir Gorioč, Srbica:

• Spaljen do temelja

6. Manastir Binać, Vitina (14. vek):

• Potpuno uništen dinamitom

7. Manastir Duboki Potok, Istok:

• Spaljen

Crkve potpuno uništene (18):

8. Crkva Svetog Nikole, Gnjilane (14. vek) - spaljena 9. Crkva Svetog Vasilija, Obilić (16. vek) - srušena 10. Crkva Svetog Save, Priština - zapaljena 11. Crkva Svetog Spasa, Prizren (14. vek) - zapaljena 12. Crkva Svetog Nikole, Prizren (16. vek) - spaljena 13. Crkva Svetog Đorđa, Prizren (15. vek) - srušena dinamitom 14. Crkva Bogorodice, Prizren (16. vek) - zapaljena 15. Crkva Svetog Jovana, Peć - spaljena 16. Crkva Svetog Luke, Kosovo Polje - oštećena 17. Crkva Svetog Nikole, Suva Reka - zapaljena 18. Crkva Svetog Đorđa, Uroševac - spaljena 19. Crkva Preobraženja, Gnjilane - srušena 20. Crkva Svetog Prokopija, Istok - zapaljena 21. Crkva Svetog Nikole, Djakovica - spaljena 22. Crkva Uspenja Presvete Bogorodice, Lipljan - oštećena 23. Crkva Svetog Luke, Obilić - oštećena 24. Crkva Svetog Nikole, Srbica - spaljena 25. Crkva Svetog Đorđa, Vitina - srušena

Crkve teško oštećene (10):

26. Crkva Svetog Lazara, Priština - oštećena kamenovanjem 27. Crkva Svetog Save, Prizren - oštećena 28. Crkva Uspenja, Peć - zapaljena unutrašnjost 29. Crkva Svetog Nikole, Kosovo Polje - delimično zapaljena 30. Crkva Svetog Petra i Pavla, Kačanik - oštećena 31. Crkva Svetog Đorđa, Glogovac - oštećena kamenovanjem 32. Crkva Svetog Nikole, Obilić - oštećena 33. Crkva Svetog Luke, Srbica - delimično spaljena 34. Crkva Rođenja Presvete Bogorodice, Lipljan - oštećena 35. Crkva Svetog Ilije, Uroševac - oštećena

Statistika po vekovima

• 13. vek: 4 crkve/manastira
• 14. vek: 11 crkava/manastira
• 15-16. vek: 9 crkava
• 17-19. vek: 8 crkava
• 20. vek: 3 crkve

Metoda napada - sistemski pristup

Dokazi organizovanosti:

• Liste crkava - napadači imali tačne adrese
• Prioritizacija - prvo napadane najvažnije (UNESCO, srednjovekovne)
• Alat pripremljen - molotov kokteli, dinamit, kanistri benzina
• Simultani napadi - u različitim gradovima istovremeno
• Dokumentovanje - neki napadači snimali "trofeje"

Šta je izgubljeno zauvek?

Freske:

• Vizantijske freske iz 13-14. veka - NEPROCENJIVO
• Neki primerci JEDINSTVENI - nigde drugde na svetu
• Kada su spaljene - IZGUBLJENE ZAUVEK (ne mogu se rekonstruisati)

• Stotine ikona iz srednjeg veka - spaljeno
• Retke tehnike slikanja - izgubljeno znanje

• Srednjovekovna gradnja - jedinstveni stilovi
• Delovi zgrada NE MOGU biti rekonstruisani autentično

• Manuskripti, stare knjige - spaljeno
• Istorijski dokumenti - ZAUVEK IZGUBLJENI

UNESCO odgovor

Hitna misija (mart-april 2004):

• Tim eksperata poslat na Kosovo
• Procena štete
• Izrada plana za obnovu

• Finansiranje obnove (10+ miliona evra)
• Stavljanje spomenika na "listu ugroženih"
• Zahtev za bolju zaštitu

Obnova - delimična

2004-2015:

• 18 crkava - obnovljeno (uz pomoć EU, UNESCO, Srbije)
• 10 crkava - delimično obnovljeno
• 7 crkava - nisu obnovljene (preopasno ili previše uništeno)

• Freske ne mogu biti rekonstruisane autentično
• Ikone izgubljene zauvek
• Crkve obnovljene ali PRAZNE - bez vernika
• KFOR mora čuvati svaku obnovljenu crkvu

Pravda za kulturocid - NEMA

Međunarodni krivični sud (ICC):

• Uništavanje kulturnog nasleđa je RATNI ZLOČIN (Rimski statut)
• Ali ICC nema jurisdikciju na Kosovu (nije država 2004)

• Otvorilo istragu
• Uhapšeno 20+ osoba
• Većina puštena - "nedostatak dokaza"
• Svega 5 osuđeno - blage kazne (nekoliko meseci)

Simbolizam 35 crkava

Uništenje 35 crkava nije bio "kolateralni šteta" - bio je CILJ:

• Brisanje istorije - bez crkava, nema dokaza o srpskom prisustvu
• Etničko čišćenje - ne samo ljudi, već i kultura
• Poruka: "Vi ovde niste dobrodošli, nikad niste bili, nikad nećete biti"
• Kulturocid - ubistvo kulture

"Kada spališ crkvu staru 700 godina, ne spališ samo zgradu. Spališ istoriju, identitet, duhovnost. Spališ dokaz da smo tu bili. To je ono što su hteli - da nas obrišu, kao da nas nikad nije ni bilo." - Епископ Artemije, 2004.