Dečji logor u Sisku - Sistematsko ubijanje dece

Dečji logor u Sisku bio je jedan od tri dečja koncentraciona logora u Evropi tokom Drugog svetskog rata (pored Łódź u Poljskoj i Terezin u Češkoj), i jedini koji nije bio pod direktnom kontrolom nacista.

Osnivanje i lokacija

Logor je osnovan 3. avgusta 1942. godine u Sisku, u napuštenim zgradama starog ciglara. Službeni naziv bio je "Sabirni logor za djecu".

Namena logora

Logor je kreiran za:

• Decu čiji su roditelji ubijeni ili odvedeni u druge logore
• Srpsku decu iz Banije, Korduna, Like
• Decu partizana i antifašista
• Romsku decu
• U manjoj meri, jevrejsku decu

Uzrast dece

Od nekoliko meseci do 16 godina. Većina dece bila je mlađa od 10 godina. Bilo je i beba rođenih u logoru ili dovedenih sa majkama koje su potom ubijene.

Broj žrtava

Prema dokumentaciji:

• Muzej Kozare: 1,160 - 1,600 dece
• Spomen-područje Jasenovac: 1,696 dokumentovanih imena
• Neki istraživači: preko 2,000

• Ranko Glamočanin - 1 dan star (rođen u logoru)
• Mirko Škorvaga - 9 dana
• Stoja Pavlović - 11 dana
• Mila Radmanović - 14 dana

Uslovi u logoru

Deca su držana u užasnim uslovima:

• Glad - minimalne porcije hrane (krompir i voda)
• Hladnoća - bez grejanja zimi
• Bolesti - tifus, dizenterija, šuga
• Higijena - nepostojeća, deca infestirana ušima
• Tutnjava - deca su često plakala i zvala roditelje

Metode ubistva

Deca su umirala od:

• Gladi - sistematsko gladovanje (najčešći uzrok)
• Bolesti - namerno zapostavljanje bolesne dece
• Ubrizgavanje zaražene krvi - neki izveštaji spominju medicinsko eksperimentisanje
• Transport u Jasenovac - starija deca transportovana u Jasenovac gde su ubijana
• Direktno ubistvo - premlaćivanje, davljenje

Diana Budisavljević - spasilac dece

Diana Budisavljević (1891-1978), Austrija rođena humanitarka, organizovala je tajnu akciju spasavanja dece iz logora:

• Uz pomoć mreže dobrih ljudi, izvukla je preko 10,000 dece iz NDH logora
• Lažirala dokumente, podmićivala ustaške funkcionere
• Organizovala smeštaj u hrvatske, slovenačke i austrijske porodice
• Vodila tajni dnevnik sa imenima spasene dece
• Nakon rata, komunistička Jugoslavija je ZABORAVILA na nju (jer je bila Austrija rođena)
• Tek 2012. godine dobila je priznanje u Hrvatskoj
• 2017. godine o njoj snimljen film "Dnevnik Dijane Budisavljević"

Zatvaranje logora

Logor je zatvoren januara 1943. godine pod pritiskom međunarodnih i crkvenih protesta. Međutim:

• Većina preživele dece prebačena u Jasenovac
• Deo dece (oko 800) pušten ali su mnogi umrli od posledica
• Mali broj vraćen porodicama

Svedočanstva

Kamenko Brozović, preživelo dete (bio je 6 godina): "Bio sam vrlo gladan. Davali su nam samo vodu i malo krompira. Deca su umirala oko mene. Svako jutro bi neki konopi vezali mrtvu decu i odneli ih. Plakao sam i zvao mamu, ali mame nije bilo. Kasnije sam saznao da su je ubili."

Dr. Kamilo Bresler, lekar koji je posećivao logor: "Video sam scenu koju nikad neću zaboraviti. Stotine iscrpljene dece, sa nadutim stomacima od gladi, pokrivena ranama i ušima. Mnogi jedva živi. Medicinska pomoć - nikakva. To je bila death sentence."

Danas

Na mestu logora danas se nalazi:

• Spomen-ploča sa imenima dela žrtava
• Godišnja komemoracija - svake godine u avgustu
• Udruženje "Dnevnik Dijane Budisavljević" - čuva sećanje

Zašto je ovo važno pamtiti?

Dečji logor u Sisku je:

• Jedini dečji logor u Evropi koji nisu vodili Nemci
• Dokaz sistematskog genocida nad srpskim narodom u NDH
• Primer extreme brutalinosti - ubistvo najnižijih, dece
• Priča o Dijani Budisavljević - ljudskosti usred horakosa

"Ko god je video ovu decu, nikad to neće zaboraviti." - Dr. Kamilo Bresler