Zarobljavanje trojice američkih vojnika — ponos srpske vojske

Dana 31. marta 1999. godine, sedmog dana NATO agresije, srpske vojne snage izvele su jednu od najsmelijih operacija celog rata — zarobljavanje trojice američkih vojnika blizu makedonske granice. Vojnici staf-vodnik Kristofer Stoun (Christopher Stone), specijalista Stiven Gonzales (Steven Gonzales) i specijalista Endru Rajhel (Andrew Raichle) iz sastava američke obaveštajne jedinice pri KFOR snagama u Makedoniji, uhvaćeni su dok su obavljali izviđačku misiju na granici sa Kosovom.

Operacija zarobljavanja

Trojica američkih vojnika nalazili su se u oklopnom vozilu Humvee blizu makedonsko-kosovske granice. Prema zvaničnom američkom saopštenju, nalazili su se na „rutinskoj patroli" u Makedoniji, ali je srpska strana tvrdila da su prešli na teritoriju Kosova i bili uhvaćeni u izviđačkoj misiji.

Srpske snage su ih presrele, razoružale i zarobile bez otvaranja vatre. Bila je to precizna i profesionalna operacija koja je svetu pokazala da srpska vojska funkcioniše na visokom nivou uprkos bombardovanju.

Svetska medijska senzacija

Zarobljavanje trojice američkih vojnika izazvalo je ogromnu medijsku pažnju širom sveta. Po prvi put od Vijetnamskog rata, američki vojnici nalazili su se u zarobljeništvu neprijateljske sile. Slike trojice zarobljenika emitovane na srpskoj televiziji obišle su svet i izazvale šok u Americi.

Za Srbiju, zarobljavanje je imalo ogroman psihološki značaj. U trenutku kada je ceo svet gledao kako NATO neometano bombarduje malu zemlju, činjenica da su srpske snage uspele da zarobe američke vojnike bila je dokaz da Srbija nije bespomoćna žrtva već protivnik koji se aktivno bori.

Postupanje prema zarobljenicima

Srpske vlasti postupale su prema zarobljenim vojnicima u skladu sa Ženevskim konvencijama. Vojnici su dobili medicinsku pomoć (Gonzales je imao lakše povrede), hranu i smeštaj. Dozvoljeno im je da pišu porodicama i da ih poseti Međunarodni Crveni krst.

Ovo korektno postupanje bilo je značajan diplomatski potez Srbije — pokazalo je svetu da se srpska vojska pridržava međunarodnog humanitarnog prava čak i u uslovima kada je sama zemlja bombardovana u suprotnosti sa istim tim pravom.

Diplomatska igra

Zarobljavanje je pokrenulo intenzivnu diplomatsku aktivnost. SAD su zahtevale bezuslovno oslobađanje vojnika, dok je srpska strana pokušavala da iskoristi situaciju za pregovore o prekidu bombardovanja.

Ključnu ulogu u oslobađanju odigrao je američki sveštenik i aktivista Džesi Džekson (Jesse Jackson), koji je posetio Beograd i lično pregovarao sa predsednikom Miloševićem. Dana 2. maja 1999, nakon 32 dana zarobljeništva, trojica vojnika oslobođena su i predata Džeksonu. Njihovo oslobađanje bio je humanitarni gest srpske strane, ali i priznanje da dalje držanje zarobljenika nema vojni smisao.

Značaj za srpsku vojsku

Zarobljavanje trojice američkih vojnika ostalo je u pamćenju kao jedan od retkih ofanzivnih uspeha srpske vojske u ratu 1999. U ratu u kome je Srbija bila gotovo isključivo u defanzivi — branila se od vazdušnih napada bez mogućnosti da uzvrati — ova operacija pokazala je da srpska vojska na terenu funkcioniše, da ima inicijativu i da je sposobna za ofanzivne akcije.

Za srpske vojnike na Kosovu, zarobljavanje je bilo ogromno ohrabrenje — dokaz da nisu samo statične mete za NATO bombe, već vojnici koji se aktivno bore i mogu da ostvare uspeh. U najtežim danima rata, to je značilo mnogo.

Trojica američka vojnika vratila su se kući zdrava i živa, zahvaljujući korektnom postupanju srpske vojske. To je, možda, najvažnija poruka ove priče — da čak i u ratu, čak i kada te bombarduju, možeš ostati čovek. Da se ne zaboravi.