Prizren 18. mart 2004 - 6 crkava spaljeno za 24 sata

Prizren, nekada multietnički grad sa dugom srpskom istorijom, postao je simbol kulturocida u martovskim pogromima 2004.

Prizren pre marta 2004

Istorija:

• Jedan od najstarijih gradova na Balkanu
• Srednjovekovna srpska prestonica (13-14. vek)
• Car Dušan krunisan u Prizrenu (1346)
• 39 pravoslavnih crkava i manastira postojalo vekovima

• 200 srpskih porodica (oko 600 ljudi)
• Živeli uglavnom u starom gradu (Sahat Kula oblast)
• Izolovani, zavisni od KFOR zaštite

18. mart 2004 - "Crni četvrtak" Prizrena

10:00 - Okupljanje gomile

Centralni trg Prizrena:

• Gomila od 3,000-4,000 Albanaca
• Dovedeni autobusima iz okolnih sela
• Organizatori sa megafonima: "Vreme je da očistimo Prizren!"
• Podeljene liste srpskih adresa i crkava

11:00 - Prvi napad - Crkva Svetog Spasa (14. vek)

Lokacija: Stari grad, pored Sahat Kule

• Grupa od 500 ljudi napala crkvu
• Razbili vrata, uništili ikonostas
• Zapalili unutrašnjost
• Freske iz 14. veka OŠTEĆENE DIMOM

• Bio 300 metara daleko
• NIJE intervenisao
• Razlog: "Bojali smo se sukoba sa gomilom"

12:30 - Bogorodica Ljeviška (UNESCO spomenik, 14. vek)

Najvažniji spomenik Prizrena:

• Građena 1307. godine
• Na UNESCO listi svetskog nasleđa (od 2006, ali već bila prepoznata)
• Freske svetske vrednosti
• Ikone iz srednjeg veka

• Gomila od 1,000 ljudi
• Razbili zidove, srušili zvonik
• Zapalili unutrašnjost
• Freske iz 14. veka - TEŠKO OŠTEĆENE
• Krov srušen

13:00-18:00 - Sistematsko uništavanje

Još 4 crkve spaljene: 1. Crkva Svetog Nikole (16. vek):

• Spaljena do temelja
• Zvona ukradena pre paljenja

• Dinamitom srušeni zidovi
• Potpuno uništena

• Nekadašnja zadužbina cara Dušana
• Kompletno spaljen
• Grobnica srednjovekovnih vladara - oskrnavljeno

• Zapaljena
• Srušen zvonik

Istovremeno - Napad na srpske kuće

Srpska četvrt (oko Sahat Kule):

• 67 kuća spaljeno
• Srpske radnje opljačkane i zapaljene
• Srbi se sakupili u dvorištu crkve Svetog Spasa
• KFOR ih drži "u zaštitnom pritvoru" - faktički zarobljenici

19:00 - Evakuacija Srba

KFOR (nemački kontingent):

• Evakuisao 580 Srba iz Prizrena
• Konvoj od 30 oklopnih vozila
• Odvezeni u Gračanicu (srpska enklava kod Prištine)
• Poneli samo ono što su mogli odneti u rukama

Materijalna šteta - Prizren

Crkve i manastiri:

• 6 crkava potpuno uništeno ili teško oštećeno
• 1 UNESCO spomenik (Bogorodica Ljeviška) - teško oštećen
• 2 manastira - srušena

• 67 srpskih kuća - spaljeno
• 28 radnji - opljačkano i spaljeno

• 580 Srba evakuisano
• Srpska zajednica Prizrena - PRESTALA DA POSTOJI
• Nakon 800+ godina srpskog prisustva - NULА Srba

KFOR - pasivnost i kritike

Nemački KFOR kontingent (zadužen za Prizren):

• 500 vojnika u gradu
• Imali informacije da se priprema nasilje
• NISU postavili dodatne patrole
• NISU sprečili napad na crkve
• Intervenisali tek za evakuaciju Srba

Human Rights Watch: "500 dobro naoružanih NATO vojnika MOGU zaustaviti nenaoružanu gomilu ako ŽELE. Problem nije bila vojna sposobnost, već politička volja."

Obnova - delimična

2005-2010:

• Bogorodica Ljeviška - obnovljena (uz pomoć UNESCO i EU)
• Crkva Svetog Spasa - delimično obnovljena
• Ostale crkve - neke obnovljene, neke ostale ruševine

• Crkve PRAZNE - bez vernika
• Koriste se samo za retke turističke posete (pod KFOR pratnjom)
• Freske i ikone - DEО NEPOVRATNO UNIŠTEN

Prizren danas (2025)

• Broj Srba: 0 (nula)
• Srpske crkve: Obnovljene ali prazne
• Etničko čišćenje: KOMPLETNO
• UNESCO: Bogorodica Ljeviška na listi "ugroženih spomenika"

Pravda - nikakva

Uhapšeno: 23 osobe Osuđeno: 8 osoba Kazne: 2-6 meseci zatvora Nadoknada štete: NEMA Organizatori napada: NIKAD IDENTIFIKOVANI

Simbolizam Prizrena

Prizren je postao simbol:

• Brisanja srpske istorije sa Kosova
• Neuspeha UNESCO da zaštiti spomenike
• Neuspeha NATO da zaštiti civile
• Uspešnog etničkog čišćenja - Prizren bez Srba posle 800 godina

"U Prizrenu su vekovima živeli zajedno Srbi, Albanci, Turci. Mart 2004. to je završio. Za 24 sata, Prizren je postao monoetnički grad. To je bio cilj - i postignut je." - OSCE izveštaj, 2004.