General Nebojša Pavković — komandant odbrane Beograda

General-potpukovnik Nebojša Pavković bio je komandant Treće armije Vojske Jugoslavije tokom NATO agresije 1999. godine. Pod njegovom komandom nalazile su se jedinice odgovorne za odbranu Beograda i centralne Srbije — srca države koja je bila pod najžešćim bombardovanjem u Evropi od Drugog svetskog rata.

Vojnička karijera

Nebojša Pavković rođen je 1946. godine u Šapcu. Završio je Vojnu akademiju kopnene vojske i čitavu karijeru proveo u Jugoslovenskoj narodnoj armiji, a potom Vojsci Jugoslavije. Do početka NATO bombardovanja dostigao je čin general-potpukovnika i bio imenovan za komandanta Treće armije, najvažnije operativne formacije koja je pokrivala Beograd i širu teritoriju centralne Srbije.

Organizacija odbrane

Kada je NATO bombardovanje počelo 24. marta 1999, general Pavković preuzeo je odgovornost za organizaciju odbrane na svom području operacija. Pod njegovom komandom sprovedene su brojne mere koje su značajno smanjile efekte bombardovanja:

• Disperzija vojnih jedinica na alternativne lokacije kako bi se izbegla koncentracija snaga na poznatim metama
• Korišćenje maketa i lažnih ciljeva za obmanu NATO izviđanja — drveni i plastični modeli tenkova, artiljerijskih oruđa i raketnih sistema postavljani su na vidljive pozicije
• Sistem rotacije protivvazdušnih jedinica koji je otežavao NATO pilotima da lociraju i unište PVO sisteme
• Organizacija civilne zaštite i koordinacija sa civilnim vlastima u evakuaciji stanovništva iz ugroženih zona
• Održavanje borbene gotovosti kopnenih snaga uprkos konstantnom bombardovanju

Odbrana bez avijacije

Jedna od najtežih odluka sa kojima se general Pavković suočio bila je kako voditi odbranu bez efektivne vazdušne podrške. Srpsko ratno vazduhoplovstvo, sa svojih 11 MiG-29 aviona protiv NATO koalicije sa preko 1.000 najmodernijih borbenih aviona, praktično je bilo eliminisano kao faktor u prvih nekoliko dana rata.

General Pavković morao je da se osloni gotovo isključivo na protivvazdušnu odbranu sa zemlje — rakete i artiljeriju — i na pasivne mere zaštite. Ovo je zahtevalo potpunu promenu doktrine koju je vojska praktikovala decenijama i brzu adaptaciju na uslove u kojima je neprijatelj imao apsolutnu dominaciju u vazdušnom prostoru.

Statistika odbrane

Uprkos 78 dana neprekidnog bombardovanja, Treća armija pod komandom generala Pavkovića očuvala je znatan deo svoje borbene moći. Prema srpskim vojnim izvorima, većina kopnene tehnike preživela je bombardovanje zahvaljujući merama maskkiranja i raspršivanja. NATO je tvrdio da je uništio stotine tenkova i oklopnih vozila, ali se nakon rata pokazalo da su mnogi od tih „pogodaka" bili lažni ciljevi.

Posle rata

General Pavković nastavio je vojnu karijeru nakon rata i kasnije je imenovan za načelnika Generalštaba Vojske Jugoslavije. Njegova uloga u ratu 1999. ostala je predmet debata — dok su jedni hvalili njegovo vešto vođenje odbrane u gotovo nemogućim uslovima, drugi su ga kritikovali za odluke donete tokom operacija na Kosovu.

Komandna odgovornost u nemogućim uslovima

Bez obzira na kasnija politička previranja, činjenica ostaje da je general Pavković komandovao odbranom Srbije u najtežem trenutku njene moderne istorije. Voditi vojsku protiv NATO saveza — bez adekvatnog vazduhoplovstva, sa zastarelim PVO sistemima, pod ekonomskim sankcijama i potpunom diplomatskom izolacijom — bio je zadatak koji je prevazilazio sve što piše u vojnim udžbenicima.

Priča o odbrani Beograda 1999. jeste priča o improvizaciji, snalažljivosti i upornosti — kvalitetima koji su oduvek krasili srpskog vojnika. Da se ne zaboravi.